(Een poging tot reconstructie)

We zijn in de helft, zegt Vitalski. In zijn ogen lees ik opluchting. Het is vrijdag 17 augustus 2007 (ik herinner het mij alsof het gisteren was) De Antwerpse Nachtburgemeester heeft na een jaar van quasi media-stilte – boycot? – een mediastunt bedacht. In het perscentrum op de Antwerpse Grote markt organiseert hij een interview-marathon. Het is eens wat anders. Gedurende 20 uur (volgens mij komt hij hiermee in het Guiness Book of Records) (heeft hij dit laten boekstaven door een boekhouder?) zullen 40 mensen hem elk 25 minuten op de rooster leggen. Het is 15u29 als ik mijn 25 minutes of fame gebruik om vragen af te schieten op het fenomeen. Helaas, zit ik zo niet in elkaar. De pers laat ik voor wat ze is. Hegel stelde ooit dat het ochtendgebed van de filosoof erin bestond de krant te lezen. Ik denk dat men vandaag bij wijze van sportief matinaal gebedje beter in een boog om de media heen kan joggen.

Ik heb gewoon enkele boekjes uit mijn archief meegebracht. Ik had niets voorbereid. Ik had besloten me op glad ijs te begeven. Het beste procédé om tot de waarheid te komen. Ik wou gewoon een licht werpen op een Vital Baeken die nu al een bijna een kwarteeuw naarstig en noestig, met een niet aflatende energie aan de weg timmert.

Ik weet niet of het stapeltje geniete fotokopie´s die ik op tafel gooi, ook een boek is. Het was een uitgave van “De Psychedelische Koekjesfabrieken“, een uitgeverij die opereerde vanuit Heist-op-den-Berg, meer bepaald vanuit de deelgemeente Hallaar. Voor elke van haar publicaties vroeg de uitgeverij een officieel depotnummer aan, en van elke nieuwe realisatie werd, zoals de wet voorziet, telkens één exemplaar in de Koninklijke Albertina bibliotheek gedeponeerd. De titel is niet echt bescheiden “Let lettres du 17-09-1882 – 12-02-1937 de Dirk Duppon en Vital Baeken (Met brief uit Portugal)”.

Vanaf 1984 manifesteerde Vitalski, né Vital Baeken, en dit sinds 1971, zich frenetiek op small press publicaties. Het allereerste tijdschriftje valt op door zijn uiterst kleine formaat. De titel spreekt boekdelen, en ontbloot al meteen één van de fascinaties uit het werk van de latere Vitalski: Bunny.

Als ik een –toegegeven, een volslagen onnozele poging tot grapje – informeer of hij aan die fascinatie een tenniselleboog overgehouden heeft, reageert hij eerder droogjes dat hij nooit te lijden heeft gehad aan dit lichamelijk ongemak. Het is duidelijk, hier zit een man die zich verdedigt, hij zit – weliswaar aimabel en charmant - de hele tijd met al zijn stekels uit. En dat ik onmiddellijk nadat ik in de interviewstoel plaatsgenomen had gezien had dat er in de zaal een stalkster zat, die mij nu al meer dan een jaar lastig valt, was ook niet echt bevorderlijk voor mijn concentratie.

In datzelfde 1984 lanceert zijn broer, de striptekenaar Serge Baeken, het (strip)blad “Embryo”. En als ik –in alweer een nieuwe poging grappig te zijn – zeg dat de grote doorbraak er natuurlijk gekomen is dankzij “De Psychedelische Koekjesfabrieken”, antwoordt Vital meteen “Toen was ik pretentieus.” Ik zeg hem dat uit zijn werk vrij vlug een adoratie voor Gerard Reve blijkt. Ik vraag hem wie er nog zijn literaire helden zijn. Dan luidt het antwoordt onmiddellijk Jan Arends.

Vitalski, tot overmaat van ramp had hij een goeie jeugd. Hij groeide op in een van de landelijkste meanders van suburbia: Vosselaar (Turnhout). Wat mij opvalt is dat Vitalski, a.k.a. de nachtburgemeester van Antwerpen, zijn halve familie meegebracht heeft naar de Scheldestad. De activiteiten ten tijde van de ¥sfabrik werden gepresenteerd als initiatieven opgezet door de gebroeders Baeke. In de voetsporen van de gebroeders Van Eyck, en met een vette knipoog naar Paul van Ostaijen zijn gebroeders Jespers. Heel wat activiteiten van Vitalski hebben – net als dit interview-opzet – een collectieve aard. Ze hebben iets surrealistisch en iets van Andy Warhol. Sedert enige tijd is er ook Studio Vitalski. Een vijftiental Antwerpse striptekenaars spreken geregeld af bij Vitalski thuis en werken de personages en storyboards ontwikkeld door The Big Vitalski uit. In 2003 bracht Kingkong Books “Pierre op het vrouwen-eiland” uit. Dit is de Studio nu aan het herwerken. Daarnaast wordt er ook gewerkt aan het album –of is het al klaar? – “Monster Busters from the Univers”

Ik vergelijk de carrière van Vitalski met hardrock in de jaren zeventig. Het muziekgenre werd geboycot en weggehoond door de muziekpers, tot de goegemeente plots moesten toegeven dat het om een belangrijke factor ging. De opgang van Vitalski vergelijk ik met Jules Deelder, ook vind ik hem zeer Amerikaans, in de zin dat het gaat om iemand die een literaire loopbaan uitgebouwd heeft, zonder dat hij noemenswaardige affiniteiten heeft met de academische wereld. Ik schroom er zelfs niet voor terug hem te vergelijken met opper-Gonzo Hunter S. Thompson. Stuk voor stuk gasten die het gemaakt hebben zonder rekening te houden met het literaire establishment. Dat op zich vind ik een achtenswaardige prestatie. Hierop zegt hij dat hij toch liever bij een grote uitgeverij wil zitten. Maar dat hij toch gelukkig is dat hij de laatste drie jaar is hij gelukkig bij The House of Books te zitten.

Vitalski is ongetwijfeld een multi-mediaal auteur. Hij probeert verschillende genres uit. Tijdens zijn studies Germaanse filologie in Antwerpen schrijft hij “Saint Joshua”, rond 1990 presenteert hij met zijn broer Serge het driewekelijkse tijdschrift “De wereld van Vital Baeken”. Daarna probeert hij het met misdaadverhalen: de figuur van Alfred Rosengarten Nevada. (Opmerkelijk is ook dat de vader Baeke al verschillende misdaadverhalen geschreven heeft). Tegen het midden van de jaren ’90 draait de ¥sfabrik op volle toeren (een tegenhanger van de Koekjesfabrieken?). Het Bulderdrangcollectief is dan actief. Met Emmanuel Bruynseraede, Geert Beullens en de onvolprezen JMH Berckmans. Na Bulderdrang krijgt de rockband De Oranje Houtzagerij vorm. Vital Het Slangenmens, ontwikkelde met Berckmans de ski-taal, de auteur neemt het pseudoniem Vitalski aan. Onder deze naam bouwt hij verder aan zijn solo-carrière.

Als ik hem erop wijs dat hij zich ten tijde van Bulderdrang omschreef als “Vital het slangenmens”, zegt hij dit een betere omschrijving te vinden dan de Nachtburgemeester. Opvallend is ook de lichamelijkheid. Ik heb Vitalski al tientallen keren zien optreden. Als het echt goed gaat weet hij de geest van de knettergekke zenuwzieke Antonin Artaud op te roepen. Maar dan in een hilarische versie. In zulke magische momenten herinner ik mij weer fragmenten uit ‘Rock My Religion.’ van Dan Graham.

Als ik hem vraag hoe belangrijk de factor “improvisatie” voor hem is dan zegt hij dat dit hooguit 5 % is. Improviseren beschouwt hij als een veel te riskante onderneming. Maar eenmaal als het gaat is het een flow. Vergelijkbaar met de roes die teweeg gebracht wordt door alcohol, tabak en alle andere al dan niet door de wetgever getolereerde rookgeneugten. In de beste journalistieke traditie lieg ik dat ik mij daar niets kan bij voorstellen om de eenvoudige reden dat ik geen ervaringen heb met drank, tabak en andere rookwaren.

Vijfentwintig minuten zijn lang om vol te ouwehoeren, te kort om serieuze vragen te stellen. Ik had hem graag nog wat gevraagd over zijn vader, over Kingkong, over zijn BV-schap, over de roddelpers en de pijnlijke stilte van het voorbije half jaar… Helaas, zat ik al op de trein naar elders toen mij deze dingen te binnen schoten. Ik bleef achter met de onbehagelijke vraag of ik het wel goed gedaan had? Ik wou een gewoon ouwe vriend een dienst bewijzen.

Onze gezamenlijke vriend Erik Vloeberghs, de directeur van “De Psychedelische Koekjesfabrieken” had het in zijn geschriften vaak over “De Liga van ditjes & Datjes”. Een term die ik zoveel jaar later graag overneem – jat! That’s why friends are for. Anders kan ik de hyper gemediatiseerde context waarin wij ons nu al sedert ettelijke jaren bevinden niet omschrijven. Waar de pers gereduceerd is als goed geoliede PR-mechanisme voor de amusementsindustrie, zeker inzake literatuur. De lachband staat roodgloeiend. Kan ook uit schaamte zijn. Bij voorbeeld omdat vandaag geen enkele journalist nog geacht wordt een serieuze vraag te stellen. Inmiddels verandert de democratie, sneller dan de poolkappen smelten, in een zeer welvarend, hoogtechnologisch peperkoeken weerhuisje, waar men meer en meer behoefte heeft aan controle en repressie. Deze toestand werd ooit door Elvis Costello, een zanger, en m.i. ook een goed auteur, omschreven als ‘Friendly fascism’ .

Didi de Paris
Tekstiel Baron
http://didideparis.wordpress.com
http://cocagne.wordpress.com
http://www.brakkehondblogt.be/blog/didi-de-paris

Vitalski Blogt