De dag voor Bloomsday
Er zijn waarschijnlijk duizenden redenen om Ulysses te lezen, maar het idee dat alles met alles verbonden is, heeft me altijd een van de betere geleken. Voor Ulysses las ik boeken van voor naar achter zonder me al te druk te maken over wat er onderweg gebeurde. Mijn leesmethode werd bepaald door de plotaanduidingen die ik had leren kennen in detectives of literaire varianten daarop zoals De aanslag van Mulisch. De stijl van dat soort van boek is meestal zo plat dat - net als in de doorsnee bioscoop film - elk detail dat iets nadrukkelijker in beeld komt door de lezer automatisch wordt opgemerkt. In Ulysses ligt dat wel enigszins anders. Joyce gebruikt een hele set hyperrealistische technieken om de wereld van 16 juni 1904 opnieuw op te bouwen in Dublin, niet om de plot te dienen, maar wel - zo lijkt het tenminste - om te zien hoeveel detail de kale machinerie van het klassieke drama (eenheid van plaats, tijd & handeling) kan verdragen. De media in het algemeen en The Evening Telegraph in het bijzonder houden de lezer op de hoogte van de stand van zaken in de wereld op 16 juni 1904. Onvermijdelijk komen we zo allerlei te weten over 15 juni 1904, een dag eerder dan de dag die na publicatie van Ulysses als Bloomsday bekend zou gaan staan.
Een van nieuwsfeitjes dat als een mini-motiefje doorheen het boek beweegt is de ramp met de The General Slocum in New York, een ietwat vergeten tragedie waarin toch meer dan 1.000 mensen, meest vrouw & kinders, het leven lieten. Op 15 juni 1904, vaart The General Slocum uit voor een plezierreisje op de East River richting Long Island. Er breekt brand uit op de stoomboot en door een verkeerde beslissing van de kapitein verergert de situatie nog. Toen later ook nog eens duidelijk werd dat er een loopje was genomen met de veiligheidsvoorschriften kwam er een onderzoekscommissie en werd de kapitein gearresteerd.
De ramp duikt een eerste keer als Bloom net heeft geluncht bij Davy Byrnes. Hij wandelt voldaan richting National Library, helpt onderweg een blinde jongen oversteken en even later, zijn immer meanderende gedachten vervuld van niet-zien en blindheid:
- De stakker! Nog een jongen. Verschrikkelijk. Echt verschrikkelijk. Wat zou hij dromen, hij die niet ziet? Het leven is een droom voor hem. Is dat rechtvaardig zo geboren te worden? Al die vrouwen en kinderen in New York jaarlijkse uitstap verdronken en verbrand. Holocaust. Karma heet dat zielsverhuizing voor zonden die je in een vorig leven begaan hebt met een pik hozen. Mens, mens, mens. Medelijden, allicht, maar op de een of andere manier ben je toch nooit echt met ze begaan.
Later, in de Wandering rocks episode, zien we Mr Kernan (”opgewekt over de bestelling die hij bij Pulbrook Robertson geboekt had”) een van de twee etablissementen van Mr Crimmins binnenstappen.
- Hoe maakt u het Mr Crimmins? Prima, meneer. Ik was al bang dat u in uw andere winkel in het Pimlico was. Hoe gaat het met de zaken? ‘k Red het net. Prachtig weer vandaag. Ja, inderdaad. Goed voor het land. Die boeren klagen ook altijd. Voor mij maar een vingerhoedje van die uitstekende gin, Mr Crimmins. Een kleintje gin, meneer. Jawel, meneer. Verschrikkelijk toch, die ontploffing op de General Slocum. Verschrikkelijk, verschrikkelijk! Duizend slachtoffers. En hartverscheurende taferelen. Mannen die vrouwen en kinderen onder de voet lopen. Als beesten. Wat zou de oorzaak geweest zijn? Zelfontbranding? Gewoon een schande wat er nu gebleken is. Geen enkele reddingsboot die bleef drijven en de brandslang vol scheuren. Wat ik maar niet begrijp is hoe de inspecteurs een dergelijke boot ooit hebben laten …
En tenslotte diep in de nacht, nadat hij Stephen Dedalus van straat heeft geraapt, in het wachthuis voor koetsiers. “Door een gelukkig toeval trof hij aan zijn zijde de speciale roze (liegen zonder blozen) sporteditie van de Telegraph aan”. Bloom overloopt de koppen:
- Ascot rennen, de Gold Cup. Verassende overwinning van Throwaway doet denken aan de Derby van ‘92 toen kapitein Marshall met de outsider Sir Hugo totaal onverwachts de eerste prijs wegkaapte. Ramp in New York. Duizend slachtoffers. Mond-en-klauw. Begrafenis van wijlen Mr Patrick Dignam.
De begrafenis van Dignam heeft Bloom ’s ochtends bijgewoond en hij leest het verslagje, zoekt en vindt zijn eigen naam, jammerlijk maar komisch verkeerd gespeld als L. Boom. Ook de overwinning van het paard Throwaway verwijst naar een klein zinloos misverstand in de ochtend. Bantam Lyons, een figuur waar Bloom zich zo snel mogelijk van wil ontdoen, vraagt om even de krant te mogen inkijken die Bloom op dat ogenblik bij zich draagt. In een moeilijk te vertalen passage geeft Bloom te kennen dat Lyons de krant mag hebben, dat hij hem toch net ging weggooien (throw away), wat door Lyons geinterpreteerd wordt als een tip om een gokje te wagen op Throwaway. En The General Slocum? Tja, een iets minder knullig misverstand, maar net zo goed draait de aardkloot met zijn gewone rotvaart om haar as zonder dat we eraf vliegen. Morgen Bloomsday. De zwaartekracht is een wonderlijk ding.
