Censuur
Gisteren in De Morgen een speciaal katern over censuur. Een knap stuk van Johan Vandenbroucke over de bekendste censuur- en censuroïde zaken in de Vlaamse letteren. Ze worden zeldzaam, de lieden die zoals Vandenbroucke nog kunnen citeren uit de dagboeknotities van Jan Emiel Daele. Wie kent nog de stencilcultuur uit de provo tijd, en bladen als Revo, Bom en Anar? Maar het bestond allemaal, en veel beter nog, het “establishment” vond die periodieken bij tijd en wijle belangrijk genoeg om te censureren of in beslag te nemen. Welk doodgesubsidieerd literair periodiek kan zoiets tegenwoordig nog zeggen.
Vandenbroucke vertelt het verhaal met oog voor historisch detail, maar aan het eind van de rit begint het toch op te vallen dat er al bij al niet zoveel te vertellen valt. Masscheroen van Claus en een inbeslagname van Gangreen 1 (Black Venus) van Geeraerts waren de laatste echte censuurzaken in de betekenis die we daar gewoonlijk aan geven: de overheid die het morele of zedelijke gehalte van een publicatie ter discussie stelt. Als je het proces dat door Ann Demeulemeester tegen Herman Brusselmans werd ingespannen ook nog censuur gaat noemen, dan rek je het begrip enigszins op. De gretigheid waarmee er toen in die zaak over censuur werd gesproken lijkt me eerder een maat voor het nostalgisch verlangen van schrijvers naar de tijd dat het schrijven van boeken nog meer gewicht had dan tegenwoordig het geval is.
Toevallig las ik dezelfde dag Boot zonder bond: een bijdrage tot de bibliotheekkritiek, een filosofisch stuk van Johan Velter over de plaats van de bibliotheek en het boek in onze maatschappij:
Cultuurvormende organisaties zoals in België de verschillende fondsen/levensbeschouwingen en/of ideologieën, hebben het boek als propagandamiddel gebruikt. Het is dan ook normaal dat de censuur zich toespitste op wat de drukpers deed verschijnen.
Velter spreekt hier over de vorige eeuw toen het boek een maatschappelijke functie had (”Voor de enen was het een middel tot verandering, voor de anderen een middel om de verandering tegen te houden.”) Het valt dan ook te vrezen dat de vrolijke tijden van de censuur in Vlaanderen samen met het belang van het boek aan het verdwijnen zijn.
