Googelen op “straatrumoer” levert bijna uitsluitend referenties op die iets te maken hebben met een literaire kwestie die gaat over het actualiteitsgehalte van de hedendaagse Nederlandse literatuur. Als je van slechte wil bent zou je daar kunnen uit afleiden dat het ietwat oubollige woord “straatrumoer” niet zozeer wat te maken heeft met de echte wereld van de actualteit, maar slechts een literaire term is die vroeg of laat zal worden opgenomen in het Lexicon van Literaire Termen. Ergens tussen “stanza” en “strofe” allicht.

Geïntroduceerd door Ton Anbeek en herhaaldelijk opgewarmd door Joost Zwagerman slaat “straatrumoer” op het doorwerken van de actualiteit in de letteren. In de Kellendonk lezing van dit jaar ziet Zwagerman in een citaat van Michaël Zeeman de zoveelste heruitgave van de “literaire quarantaine die de Nederlandse literatuur sinds lang in een knellende greep houdt”. De gewraakte uitspraak van Zeeman: “Het dagelijkse nieuws, hoe heftig ook, beïnvloedt de literatuur niet.”

In hoeverre dit citaat van Zeeman nu verdient om uitgeroepen te worden tot staatsvijand nummer één van de republiek der letteren is me niet helemaal duidelijk. Mij lijkt het alsof er best wel wat straatrumoer in de literatuur aanwezig is en ook Zwagerman citeert in zijn Kellendonk lezing heel wat voorbeelden uit de Nederlandse literatuur waarin het met dat straatrumoer allemaal goed meevalt. Aan de andere kant is het natuurlijk ook zo dat er nooit genoeg Lanoye’s, Walter van den Broecks of Louis Paul Boontjes zijn. Dat spreekt nogal voor zich. De tekst van Zwagerman is nog steeds na te lezen op zijn website en bevat een nogal subtiel discours dat onrecht wordt aangedaan door het in kort bestek te kwalificeren als een pleidooi voor meer straatrumoer in de literatuur. 

Die subtiliteit ontbreekt echter volledig in De steniging, het romandebuut van Frénk van der Linden waar we het eerder al over hadden. Van der Linden heeft naar eigen zeggen jaren aan De steniging gewerkt en is nu bezig met een promotiecampagne onder de vorm van discussieavonden waarop gedebatteerd wordt over “straatrumoer in de literatuur naar aanleiding van het verschijnen van De steniging.” Mogelijks heeft lepe Frénk voorzien dat zijn boek niet op eigen benen kan staan. In elk geval krijg je de indruk dat Van der Linden het discours van Zwagerman wil oprekken tot een redenering die in niets nog op het discours van de Kellendonk lezing lijkt: “mijn boekje bevat straatrumoer, dus is het gelijk ook literatuur”. Maar of Van der Linden een lezenswaardig boek heeft geschreven, dat blijkt niet overtuigend.

Het verhaal van De steniging wordt voorgesteld als een 21ste eeuws Romeo-en-Julia-verhaal. Julia heet in het boek Priscilla, dochter van gescheiden vrachtwagenchauffeur uit te bloembollenstreek. De rol van Romeo wordt gespeeld door Karim, van Marokkaanse komaf, type perfecte schoonzoon: geen krasje, geen deukje dat je interesse voor hem kan opwekken. Het feit dat hij Marokkaan is moet blijkbaar volstaan om hem interessant te maken. Aan het begin van het verhaal wordt Karim dood teruggevonden, het gezicht stevig bewerkt met een baksteen. Wie denkt dat het verhaal na zo’n begin meteen stevig uit de startblokken schiet, komt bedrogen uit. In de bordkartonnen wereld van Van der Linden is er eigenlijk niemand die erg schijnt te lijden onder dit brutale drama. Liefje Priscilla is wegens haar ijzig karakter min of meer van menselijkheid ontslagen. Maar ook bij het uitbeelden van de ouders van Karim gaat meer aandacht naar de manier waarop zij hun identiteit als (liberale) moslim beleven dan naar het leed dat ze toch zouden moeten voelen. De schok van de moord op hun zoon is in het verhaal niet navoelbaar. In feite is er geen enkel personage in het boek waarmee je je kan identificeren. Je bent niet benieuwd naar hun belevenissen omdat Frénk er niet in slaagt zijn personages los te laten in hun eigen wereld. Ze worden verteld, maar niet getoond. Het verhaal sleept zich voort via een opeenvolging van flash backs waarvan de functie ook al niet altijd duidelijk is.

Goed, er zijn geen echt geloofwaardige personages in het boek. Wat dat betreft is het geen succes te noemen. Maar een boek met een moord erin, daar kan je altijd wel iets mee doen. Er zijn tal van spannende boeken die niet echt uitblinken in het neerzetten van geloofwaardige personages. Wel, ook dat valt behoorlijk tegen. Nadat Priscilla in het begin van het boek een nietszeggende verklaring heeft afgelegd op het politiebureau, valt de moord plot volledig stil. Het zal op een bepaald moment zelfs meer dan 150 pagina’s duren voor de naam Karim nog eens valt. Er zijn geen personages die al dan niet ten onrechte verdacht worden gemaakt zodat je je als lezer bezig kan houden met de vraag wie, wie in godsnaam? De kans om enige spanning op het moeizaam voortslepend verhaal te zetten is daarmee verkeken.

Straatrumoer? De actie speelt zich af in 2002. Pim Fortuyn wordt vermoord terwijl Priscilla zit te suffen in een inrichting. Priscilla schijnt hem echter vooral te kennen als iemand die voorstander is van de pelsdierfokkerij. De moord op Fortuyn had een echo kunnen krijgen in de moord op Karim. Gebeurt niet. Kans gemist. Het straatrumoer in dit boek beperkt zich goeddeels tot het typeren van de “tijdsgeest” in details van modes, producten en het nieuws van de dag. Met andere woorden alles wat onmiddellijk veroudert en het snelst relevantie verliest, krijgt behoorlijk wat aandacht. Frénk kan overigens wel behoorlijk humoristisch voor de dag komen met enumeratieve lijstjes contemporainigheid à la Zola: “Voor haar geen tubes tepelcrème, geen cursus Afrikaanse draagdoektechniek, geen meegroeibeha’s, geen lidmaatschap van het Zwangerenkoor, geen dubbelzijdige elektrische kolfapparaten, geen trendy kinderwagens met drie grote wielen en offroadbanden die het mogelijk maakten desnoods een moeras over te steken.”  (p.204)

Een discussie over straatrumoer in de literatuur als verkoopspraatje voor De steniging, ik weet niet of ik daar wel bij wil zijn. Maar voor diegenen die op mijn aanraden het boek hebben aangeschaft (voor die aanrader overigens alvast geen ongemeende excuses) en toch de stofzuigerverkoper in actie wil zien, dat kan, onder andere woensdag bij deBuren, samen met Jef Geeraerts en Marcel Möring.

Dit stukje werd gepost op Tuesday, September 19th, 2006 at 3:08 pm in de categorie Brein pijn. U kan reageren , of linken via trackback vanop uw site.